Што е ашваганда и зошто е толку популарна

Ашваганда (Withania somnifera), позната и како индиски женшен или зимска цреша, е една од најчесто користените билки во ајурведската медицина. Се применува за подобрување на концентрацијата, зголемување на енергијата, зајакнување на имунитетот и стабилизирање на хормоналната рамнотежа.

Современата наука ја класифицира како адаптоген – природна супстанција што му помага на организмот подобро да се справи со стресот. Во последните години, нејзиниот потенцијален ефект врз тироидната функција предизвикува сè поголем интерес.

Улогата на тироидната жлезда

Тироидната жлезда е лоцирана во долниот дел на вратот и создава три клучни хормони: T3 (тријодтиронин), T4 (тироксин) и TSH (тироид-стимулирачки хормон), кој ја регулира нивната продукција.

Кога нивото на T3 и T4 е ниско, организмот го зголемува TSH за да произведе повеќе хормони. Кога се зголемени, TSH се намалува. Дисбалансот меѓу овие хормони доведува до две основни состојби:

• Хипотироидизам – пониска активност на жлездата, со симптоми како замор, зголемување на тежината, сува кожа и забавен метаболизам.
• Хипертироидизам – зголемена активност на жлездата, со симптоми како забрзана работа на срцето, губење на тежина, немир и потење.

Во западните земји, 1 – 2 % од населението има хипотироидизам, а 0,2 – 1,3 % – хипертироидизам.

Дали ашвагандата може да помогне при хипотироидизам

Истражувањата засега се ограничени, но дел од нив покажуваат охрабрувачки резултати.

Во осумнеделна клиничка студија со 50 лица со хипотироидизам, дневна доза од 600 mg екстракт од корен на ашваганда довела до зголемување на T3 за 41,5 %, T4 за 19,6 %, и намалување на TSH за 17,5 %.

Овој ефект се објаснува преку намалување на кортизолот – хормонот на стрес – кој во хронично зголемени нивоа може да ја потисне функцијата на тироидната жлезда. Со тоа, ашвагандата индиректно може да придонесе за подобра хормонална рамнотежа кај лица со блага форма на хипотироидизам.

Кога ашвагандата може да биде ризична

Aшвагандата може да ја стимулира активноста на тироидната жлезда и да го зголеми нивото на T3 и T4 хормони кај лица со субклинички хипотироидизам. Кај оние кои веќе земаат терапија (левотироксин), постои ризик од прекумерна активност на жлездата. 

Поради способноста да ги зголеми T3 и T4 хормоните, ашвагандата може да ја влоши прекумерната активност на жлездата и да доведе до тиреотоксикоза – состојба со премногу циркулирачки тироидни хормони.

Нелекувана, оваа состојба може да предизвика срцева слабост, губење на тежина и сериозен хормонален дисбаланс.

Внимателност е особено потребна кај лица кои земаат терапија со левотироксин, имаат автоимуни заболувања или заболување на црниот дроб.

Безбедност и можни несакани ефекти

Кај повеќето здрави возрасни, ашвагандата се смета за безбедна при краткотрајна употреба (до 12 недели).
Можни несакани ефекти се гастрични тегоби, гадење, дијареа и ретко – оштетување на црниот дроб.

Не се препорачува за:
• бремени и доилки,
• лица со хипертироидизам,
• лица со автоимуни заболувања (лупус, мултипла склероза, ревматоиден артритис),
• лица што земаат седативи, имуносупресиви, лекови за притисок, дијабетес или анксиозност.

Како се користи Ашваганда

Најчесто се зема како додаток во исхраната во доза од 300 – 1000 mg дневно, поделена во 1 – 2 дози, во траење од 8 – 12 недели.
Најистражената форма е стандарден екстракт од корен во таблети или капсули.

Се користи и како прашок што може да се додаде во млеко, смути или вода, но ефектите на овие форми сè уште не се доволно истражени.

Заклучок

Ашвагандата е природен адаптоген со потенцијал да го поддржи тироидното здравје кај лица со пониска функција на жлездата, особено во состојби на стрес и исцрпеност.

Сепак, кај лица со зголемена активност на тироидната жлезда или на тироидна терапија, може да предизвика несакани ефекти.

Употребата треба да биде индивидуализирана, со совет од стручно лице и редовно следење на хормоналниот статус.
Со информиран пристап, ашвагандата може да биде дел од холистичкиот пристап кон подобра енергија, метаболичка рамнотежа и психофизичка стабилност.

Прочитајте и за како кафето може да влијание на хипотиреоидизам овде.

Подготвила:
Александра Пренџова, м-р, дипл. технолог по исхрана – нутриционист